Văn hoá gia đình  đã đóng góp vai trò hết sức quan trọng  trong văn hoá Việt Nam, tạo nên những nét độc đáo của văn hoá Việt Nam, đặc biệt trong phong tục, thường gọi là gia lễ, gia phong, cũng như trong cuộc sống  như văn hoá giao tiếp, văn hoá ăn uống...

Tại Nam Bộ suốt thời chế độ thuộc địa Pháp, chịu ảnh hưởng rất nhiều văn hoá Pháp, xuất hiện cơm đĩa, song vẫn có “cơm phần” hay “cơm gà-men”, nấu cơm tháng, đưa tới tận nhà, thường có 3 món: canh, kho, xào như những bữa cơm gia đình.

Cấu trúc bữa cơm ít nhất gồm 3 món: món thứ nhất là mặn tức các loại kho: như thịt, cá, tôm, đậu, củ… Món thứ hai là xào hay luộc với đủ loại từ rau, củ, quả với thịt, cá, trứng… Món thứ 3 là canh, đủ loại từ rau, quả củ với cá, thịt, đậu…

Với cấu trúc món ăn như thế, thường xắt thành miếng nhỏ, vừa mặn như kho hay nhạt như canh hoặc xào, thuận lợi cho việc ăn tập thể hơn là cá nhân  riêng rẽ, rất khó chia thành phần riêng (rations).

Món ăn lại ít thịt, chủ yếu là rau và cơm, nên thường người ta nói bữa cơm Việt Nam  là “cơm rau” hay “cơm canh”. Đặc biệt món canh rất độc đáo, hầu như trên thế giới  chỉ có người Việt  Nam có cách ăn canh chan vào cơm. Thường các nước Tàu Tây có món súp hay nấu ăn riêng, hay bỏ một thức ăn nào đó vào súp hay cháo.

Bữa cơm Việt Nam  còn không thể thiếu các loại mắm nước hay cái hay dưa, cà.

“Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương!”

Món ăn như thế nhiều vị, nhiều chất; rất cân bằng âm dương, vừa ngon vừa lành, ít gây tật bệnh… Chính vì vậy mà khi ăn cơm thường gia đình  như thế, người ta rất dễ chịu, không nặng bụng như khi đi ăn cơm nhà hàng  hay ăn tiệc.

Bữa cơm gia đình  Việt Nam  còn rất ấm cúng, trò truyện thân mật. Mọi người mời nhau, nhường nhịn nhau. "Học ăn, học nói, học gói, học mở". "Ăn trông nồi, ngồi trông hướng!". Ăn uống cũng là bài học, là nét văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc!

Hầu như những tinh hoa của văn hoá ăn uống Việt Nam  vẫn còn ở trong các gia đình, bởi chỉ sau 1975, mới nở rộ những món ăn Việt Nam  trong những nhà hàng  lớn hay những tiệc cưới. Việt Nam  không có truyền thống  làm nhà hàng.

Tại Việt Nam  trước đây các nhà hàng  hầu hết đều là nhà hàng  Tàu hay Tây và hầu hết các đầu bếp tại nhà hàng  trước cũng như bây giờ vẫn được đào tạo  theo kiểu đầu bếp Tây, Tàu, Nhật…

Trong thời đại công nghiệp hiện nay, ai lúc nào cũng vội vã, bận rộn và có thời khoá biểu riêng, tiệc tùng thường xuyên được mời.

Trong gia đình  các thành viên  ít khi gặp nhau, chứ đừng nói hàng ngày lại có dịp ăn cơm gia đình  như trước nữa. Nhiều gia đình  lớn đã mất đi cái nếp nhà. Những cô gái  trẻ không còn thích chuyện nữ công gia chánh.

Tại học đường cũng không quan tâm đến dạy nữ công gia chánh như trước nữa. Có nguy cơ nhiều món ăn độc đáo trong gia đình  bị thất truyền.

Dù rồi đây Việt Nam  sẽ chuyển sang công nghiệp  hoá, song  dân số  phần đông một thời gian  dài nữa vẫn sống ở nông thôn và dĩ nhiên nền văn minh nông nghiệp  lúa nước này vẫn còn tồn tại, văn hoá gia đình  vẫn còn chỗ đứng.

Ngay từ bây giờ chúng ta cần phải có kế hoạch  sưu tầm những món ăn từ những gia đình  có truyền thống  lâu đời về nghệ thuật ăn uống.

Nếu được, nên xây dựng  một web  sites 3.000 món ăn Truyền thống Việt Nam. Những quê hương nổi tiếng như Kinh Bắc, Thăng Long  – Hà Nội, Ninh Bình, Nghệ An, Huế, Quảng Nam, Biên Hoà, Bình Dương, Gia Định, Mỹ Tho, Gò Công, Sa Đéc, Cần Thơ, Hà Tiên, Rạch Giá… đều có những món ăn độc đáo, đặc sắc của Việt Nam. Cần giữ gìn bữa ăn gia đình  như giữ một nét văn hóa quý báu của đời sống.